Phép lịch sự khi du lịch Nhật Bản | Trên tàu, vừa đi vừa ăn, rác, thuốc lá và rượu, thang cuốn, cửa hàng và quán ăn, đền và chùa, chụp ảnh, những điều được quy định trong điều lệ địa phương

Tổng quan

Tổ chức Xúc tiến Du lịch Quốc gia Nhật Bản (JNTO) cho biết phần lớn phép lịch sự ở Nhật Bản xoay quanh việc “không gây phiền cho người khác”. JNTO cũng viết rằng khi không chắc, bạn nên xem những người xung quanh làm thế nào, hoặc hỏi người ở nơi đó.

Bài viết này tổng hợp phép lịch sự theo từng nơi, dựa trên hướng dẫn dành cho du khách của JNTO và Cục Du lịch Nhật Bản (Japan Tourism Agency).

• Trên tàu điện và xe buýt, người ta không nói to và cũng không gọi điện thoại.
• Ở nơi không có thùng rác, hãy mang rác về. Ở các khu phố của Nhật Bản, có những nơi ít thùng rác.
• Ở Nhật Bản, người ta ít khi vừa đi trên đường vừa ăn hoặc uống. Luật quốc gia không cấm việc này ở mọi nơi trên toàn quốc. Tuy nhiên, ở một số khu vực, biển báo hoặc điều lệ địa phương kêu gọi mọi người không làm như vậy.
• Thường thì không được hút thuốc lá ngoài những nơi được chỉ định, và quy định khác nhau theo từng thành phố hoặc tỉnh.
• Quanh ga Shibuya có khu vực cấm uống rượu trên đường và trong công viên trong khoảng thời gian từ chiều tối đến sáng hôm sau (điều lệ của Shibuya City).

Phần lớn phép lịch sự được đưa ra dưới dạng hướng dẫn hoặc lời kêu gọi. Ngoài ra, cũng có những điều được quy định bằng điều lệ địa phương hoặc luật. Bài viết này viết riêng hai loại này. Những điều do điều lệ địa phương quy định được tổng hợp ở phần “Điều kiện”.

Khu vực

Tàu điện, xe buýt và nhà ga

• Nói chuyện: Trên tàu điện và xe buýt, hãy nói nhỏ. Hãy nghe nhạc hoặc xem video bằng tai nghe (hướng dẫn của JNTO).
• Điện thoại di động: Từ ngày 1 tháng 10 năm 2015, 37 đơn vị gồm các công ty đường sắt và các cục giao thông công cộng ở Kanto, Tohoku và Koshin'etsu hướng dẫn hành khách “tắt nguồn điện thoại di động khi ở gần ghế ưu tiên lúc tàu đông”. Các đơn vị này cũng kêu gọi không gọi điện thoại trên tàu, dù tàu có đông hay không.
• Nhường ghế: Hãy nhường ghế cho người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người đi cùng trẻ nhỏ và người khuyết tật. Cũng có khi người được nhường từ chối (hướng dẫn của JNTO).
• Ăn uống: Trên những đoàn tàu có bàn gắn ở ghế phía trước (như Shinkansen), bạn có thể ăn trên tàu. Trên tàu điện thông thường mà người đi làm sử dụng, ăn trên tàu bị xem là bất lịch sự (hướng dẫn của JNTO).
• Hành lý lớn: Trên tàu đông, hãy để hành lý lớn ở chỗ không cản trở người khác. Trên một số chuyến Shinkansen, có thể bạn phải đặt trước chỗ để hành lý lớn. Cục Du lịch Nhật Bản khuyên nên tránh đi tàu vào giờ đi làm, đi học buổi sáng và buổi chiều tối, và gửi hành lý vào tủ khóa xu (coin locker) hoặc dịch vụ chuyển hành lý.
• Xếp hàng: Ở sân ga, quầy thu ngân của cửa hàng, trước quán ăn và những nơi tương tự, hãy xếp vào cuối hàng. Nếu trên sàn có vạch đánh dấu chỗ xếp hàng hoặc có chỉ dẫn, hãy làm theo (hướng dẫn của JNTO).
• Thang cuốn: JNTO hướng dẫn đứng yên khi đi thang cuốn, vì đi bộ trên thang cuốn có thể dẫn đến tai nạn. Ở Saitama Prefecture và Nagoya City, việc này được quy định bằng điều lệ địa phương (phần “Điều kiện”).

Cách gửi và chuyển hành lý được giải thích trong Cách dùng tủ khóa gửi đồ ở ga tàu Nhật Bản | Giá tham khảo, cách trả tiền và thời hạn 3 ngày và Gửi vali bằng dịch vụ chuyển phát | Từ sân bay đến chỗ ở, từ chỗ ở đến sân bay (Yamato Transport), còn hành lý lớn trên Shinkansen được giải thích trong Mang vali lớn lên tàu Shinkansen | Chỗ để hành lý và cách đặt ghế có khu vực để hành lý quá khổ.

Đường phố và khu phố

• Vừa đi vừa ăn: JNTO cho biết ở Nhật Bản người ta ít khi vừa đi vừa ăn hoặc uống. Hãy ăn ở nơi có thể dừng lại, như băng ghế trước cửa hàng. Trong các biểu tượng hình vẽ (pictogram) dành cho các điểm du lịch do Cục Du lịch Nhật Bản tạo ra, cũng có biểu tượng “Đừng vừa đi vừa ăn”.
• Rác: Cục Du lịch Nhật Bản hướng dẫn bỏ rác vào thùng rác, và mang rác về khi không có thùng rác. Lon rỗng và chai nhựa PET được phân loại riêng và bỏ vào thùng rác tái chế. Cách phân loại rác khác nhau theo từng thành phố, thị trấn (hướng dẫn của JNTO).
• Thuốc lá: Theo hướng dẫn của JNTO, quy định khác nhau theo từng thành phố và tỉnh, nhưng nhìn chung, ngoài các khu vực hút thuốc được chỉ định, việc hút thuốc bị cấm, dù ở trong hay ngoài tòa nhà. Việc vừa đi trên đường vừa hút thuốc cũng nằm trong phạm vi bị cấm. Hãy bỏ tàn thuốc vào gạt tàn.
• Uống rượu trên đường: JNTO hướng dẫn không uống rượu trên đường hoặc trước cửa hàng tiện lợi, mà uống ở quán bar, quán rượu kiểu Nhật (izakaya) hoặc quán ăn. Quy định của Shibuya City được viết ở phần “Điều kiện”.
• Vừa đi vừa xem điện thoại thông minh: Trong các biểu tượng hình vẽ của Cục Du lịch Nhật Bản, cũng có biểu tượng “Đừng vừa đi vừa xem điện thoại thông minh”.
• Khẩu trang: Khi bị ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang là phép lịch sự (hướng dẫn của JNTO).

Cửa hàng và quán ăn

• Không mang đồ ăn vào cửa hàng: Khi vào cửa hàng, đừng mang theo đồ ăn hoặc đồ uống mua ở bên ngoài. Hãy đợi ra khỏi cửa hàng rồi mới mở hoặc ăn đồ đã mua ở cửa hàng (hướng dẫn của JNTO).
• Túi ở quầy thu ngân: Ở nhiều cửa hàng, túi nhựa phải trả tiền. Cũng có cửa hàng thu tiền cả túi giấy. Mang theo một chiếc túi gấp gọn được sẽ tiện lợi (hướng dẫn của JNTO).
• Thử đồ: Khi muốn thử đồ, hãy nói với nhân viên. Trước khi vào phòng thử đồ, có thể bạn sẽ được yêu cầu cởi giày (hướng dẫn của JNTO).
• Khăn lau tay: Chiếc khăn nhỏ được đưa ra ở quán ăn (oshibori) là để lau tay trước khi ăn. Dùng nó lau mặt bị xem là bất lịch sự (hướng dẫn của JNTO).
• Phí chỗ ngồi và otoshi: Ở izakaya, có khi một món ăn nhỏ (otoshi) được mang ra dù bạn không gọi. Món này không miễn phí mà được tính vào hóa đơn như phí chỗ ngồi (hướng dẫn của JNTO).
• Đặt chỗ: Nếu bạn sẽ đến muộn so với giờ đã đặt, hãy liên lạc với quán. Nếu không thể đến, hãy hủy sớm (hướng dẫn của JNTO).
• Tiền boa: Ở Nhật Bản không có thói quen đưa tiền boa (hướng dẫn của JNTO).
• Mùi hương: Khi đến những nơi như quán sushi, tránh xức nước hoa nồng. Cũng có quán có quy định về nước hoa (hướng dẫn của JNTO).
• Cởi giày: Ở một số cơ sở du lịch, quán ăn và ryokan (nhà trọ kiểu Nhật), bạn cởi giày trước khi vào. Có kệ để giày, và đôi khi bạn dùng dép đi trong nhà thay cho giày (hướng dẫn của JNTO).

Tiền boa và phí chỗ ngồi được giải thích trong Có cần đưa tiền tip ở Nhật Bản không? | Nhà hàng, taxi, khách sạn, ryokan, hướng dẫn viên, phí dịch vụ, otoshi, thuế tiêu dùng, còn cách tắm onsen được giải thích trong Cách tắm onsen và quy tắc ứng xử | Có hình xăm thì kiểm tra thế nào, lưu ý khi tắm.

Đền, chùa và vườn

• Không làm hư hại di sản văn hóa: Cục Du lịch Nhật Bản hướng dẫn rằng viết vẽ bậy hoặc làm trầy xước các di sản văn hóa như chùa và đền sẽ gây thiệt hại không thể khắc phục, và cũng có trường hợp bị xử phạt hoặc phạt tiền.
• Nơi không được vào: JNTO hướng dẫn rằng hàng rào tre thấp ở vườn và chùa, cũng như cổng đang đóng, có nghĩa là “không được vào”. Đừng đi ra khỏi lối đi đã định, và đừng giẫm lên rêu trong vườn chùa.
• Chụp ảnh: Ở đền và chùa, có nơi cấm chụp ảnh, và có nơi chỉ cấm đèn flash hoặc quay video. Hãy làm theo biển báo và hướng dẫn của nhân viên (hướng dẫn của JNTO).
• Gậy tự sướng và drone: JNTO cho biết gậy tự sướng bị cấm ở nhiều chùa, đền và sân ga. Với drone, có nơi chỉ được bay khi đã được cho phép trước, và có nơi hoàn toàn không được bay.

Các bước viếng đền được giải thích kèm ảnh trong Đền Meiji (Meiji Jingu) | Đường đi, giờ mở cổng, cách viếng, điểm tham quan và Hướng dẫn đền Hanazono (Hanazono Shrine) | Đường đi từ ga Shinjuku, lịch Tori-no-Ichi 2026, chợ đồ cổ ngoài trời, cách viếng đền.

Khi chụp ảnh

• Hỏi trước khi chụp người khác: JNTO hướng dẫn rằng khi chụp người khác, hãy xin phép trước, kể cả ở nơi công cộng. Chụp người lạ trên tàu hoặc trong quán cà phê mà không xin phép bị xem là thất lễ. Nếu bị từ chối, đừng chụp.
• Không để người xung quanh lọt vào ảnh: Theo hướng dẫn của JNTO, chụp ảnh mà nhận rõ được người khác khi chưa được phép có thể gây ra vấn đề pháp lý. Khi chụp món ăn, cũng tránh để khách xung quanh hoặc nhân viên lọt vào ảnh.
• Không vào đất tư nhân: Cục Du lịch Nhật Bản hướng dẫn không vào đất tư nhân khi chưa được phép.
• Không bước ra lòng đường, không chắn lối đi: JNTO hướng dẫn không bước ra lòng đường dành cho xe để chụp ảnh, và không đứng lại trên lối người đi qua làm chắn đường. Chân máy (tripod) sẽ cản trở người khác ở đường hẹp hoặc nơi đông người.

Điều kiện

Những điều sau đây được quy định bằng điều lệ địa phương. Điều lệ chỉ có hiệu lực trong phạm vi tỉnh, thành phố hoặc quận đó.

Shibuya City: uống rượu trên đường và trong công viên

Từ ngày 1 tháng 10 năm 2024, Shibuya City cấm uống rượu ở những nơi công cộng như đường phố và công viên trong khu vực được chỉ định quanh ga Shibuya, quanh năm. Thời gian bị cấm là mỗi ngày từ 18:00 đến 5:00 sáng hôm sau. Bản đồ khu vực có trên trang của Shibuya City. Trang của Shibuya City không ghi về chế tài.

Kamakura City: vừa đi vừa ăn

Điều lệ của Kamakura City (từ ngày 1 tháng 4 năm 2019) nêu những việc có thể làm bẩn quần áo người khác, như vừa đi vừa ăn hoặc uống ở nơi chật hẹp hoặc nơi đông người, là một trong các “hành vi gây phiền hà” trên đường, quảng trường, bờ biển và những nơi tương tự trong thành phố, và yêu cầu mọi người cố gắng không làm việc đó. Ngoài ra, điều lệ cũng nêu những việc như cách chụp ảnh ở nơi nguy hiểm là hành vi gây phiền hà.

Điều lệ này được viết dưới dạng “cố gắng không làm…”, và không ghi việc cấm hay chế tài. Nếu không phải ở nơi chật hẹp hoặc nơi đông người, điều lệ không coi việc vừa đi vừa ăn là hành vi gây phiền hà.

Saitama Prefecture và Nagoya City: thang cuốn

Theo điều lệ của Saitama Prefecture (từ ngày 1 tháng 10 năm 2021) và Nagoya City (từ ngày 1 tháng 10 năm 2023), người đi thang cuốn phải đứng yên khi đi. Hướng dẫn của Nagoya City ghi rằng điều này áp dụng dù bạn đứng bên phải hay bên trái. Hướng dẫn của tỉnh và thành phố không ghi về chế tài.

Những điều bị cấm theo luật

Cục Du lịch Nhật Bản và JNTO hướng dẫn rằng viết vẽ bậy lên di sản văn hóa là hành vi phạm tội.

Lưu ý

7 hướng dẫn của Cục Du lịch Nhật Bản

Cục Du lịch Nhật Bản đưa ra 7 hướng dẫn sau đây cho du khách (“Travel Etiquette for the Future”).

1. Tìm hiểu trước về lịch sử, văn hóa và thiên nhiên của nơi sẽ đến, và giữ phép lịch sự.
2. Tránh những ngày và giờ có nhiều người tập trung. Cục Du lịch Nhật Bản nêu ví dụ là tham quan vào ngày thường, và tham quan vào sáng sớm hoặc buổi tối.
3. Vào buổi sáng và buổi chiều tối, hãy quan tâm đến việc tàu điện và xe buýt đông vì người đi làm, đi học. Gửi giữ hoặc gửi chuyển phát hành lý lớn để du lịch gọn nhẹ.
4. Trân trọng các di sản văn hóa như chùa và đền.
5. Bỏ rác vào thùng rác, và mang rác về khi không có thùng rác.
6. Chọn đồ thủ công và món ăn của địa phương đó.
7. Dành nhiều thời gian, du lịch thong thả.

Biểu tượng hình vẽ ở các điểm du lịch

Cục Du lịch Nhật Bản đã tạo ra 28 loại biểu tượng hình vẽ (pictogram) dùng ở các điểm du lịch. 20 loại là biểu tượng “những điều không được làm”, 8 loại là biểu tượng “những điều mong bạn làm”. Trong các biểu tượng “những điều không được làm” có: dùng gậy tự sướng; đi vào đường ray, đất tư nhân hoặc đất nông nghiệp; viết vẽ bậy; vừa đi vừa ăn; vừa đi vừa xem điện thoại thông minh; chen hàng; bỏ lại rác, v.v. Việc cho động vật ăn cũng được biểu thị là điều không được làm, nếu ở ngoài những nơi được phép cho ăn. Khi thấy những biểu tượng này ở nơi du lịch, hãy tuân theo chúng như quy định của nơi đó.

• Nội dung về các điều lệ địa phương trong bài này đã được kiểm tra trên trang của từng tỉnh, thành phố và quận vào ngày 1 tháng 11 năm 2026. Điều lệ có thể thay đổi.